Bir tartışmada söylenen ağır bir söz, telefona gönderilen mesaj veya sosyal medyada yazılan bir yorum hakaret şikâyetine konu olabilir. Ancak kişinin bir ifadeden rahatsız olması, o ifadenin mutlaka suç oluşturduğu anlamına gelmez. Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 125. maddesinde düzenlenir; sözün içeriği, kime yöneltildiği ve söylendiği bağlam birlikte değerlendirilir.
“Hakaret suçunun cezası nedir?”, “Sosyal medyada hakaret nasıl ispatlanır?” ve “Hakaret şikâyeti için süre ne kadardır?” gibi soruların yanıtı da olayın özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle hem şikâyette bulunmak isteyen kişinin hem de hakkında şikâyet yapılan kişinin, delillerini bir ceza avukatı trabzon ile değerlendirmesi yararlı olabilir. Kaynar Hukuk, ceza hukuku alanındaki çalışmalarında dosyanın koşullarına göre hukuki destek sunmaktadır.
Hakaret Suçu Hangi Söz ve Davranışlarla Oluşur?
TCK 125’e göre hakaret suçu, bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövülmesiyle işlenebilir. Birine yüz yüze söylenen sözler kadar, onu muhatap alan yazılı, sesli veya görüntülü iletiler de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Suçun oluşup oluşmadığı yalnızca kullanılan kelimeye bakılarak belirlenmez. İfadenin geçtiği konuşma, taraflar arasındaki ilişki, sözün kime yöneldiği ve olayın bütünü önem taşır. Aynı kelime farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilir. Bu yüzden internette bulunan bir “hakaret sayılan kelimeler listesi”, tek başına güvenilir bir değerlendirme sağlamaz.
Hakaret iddiası somut bir olayın isnadına dayanıyorsa ne söylendiği açıkça ortaya konulmalıdır. Şikâyet dilekçesinde yalnızca “Bana hakaret etti” demek yerine, sözlerin veya mesajların mümkün olduğunca aynen belirtilmesi ve olayın ne zaman gerçekleştiğinin açıklanması gerekir.
Her Kaba Söz Hakaret Suçu Sayılır mı?
Her kaba, kırıcı veya nezaketsiz söz hakaret suçu değildir. Kişilerin birbirini eleştirmesi, sert biçimde tartışması veya hoş olmayan ifadeler kullanması ile karşı tarafın onur, şeref ve saygınlığını rencide eden bir söz söylemesi arasında hukuki fark bulunur.
Özellikle bir hizmete, karara veya davranışa yöneltilen eleştiri değerlendirilirken ifadenin bütünü dikkate alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi de kaba olduğu düşünülen ifadeler nedeniyle verilen cezaların, yeterli bağlam incelemesi yapılmadan ifade özgürlüğüyle bağdaştırılamayabileceğini belirtmiştir. Bu, her sert sözün korunduğu anlamına gelmez; sözün neden hakaret olarak nitelendirildiğinin somut olay üzerinden açıklanması gerektiğini gösterir.
Bu nedenle “Şu kelime kesin suçtur” veya “Bu söz söylendiyse hiçbir şey olmaz” şeklindeki kesin yorumlardan kaçınmak gerekir. Sözlerin tamamını, öncesinde yaşananları ve varsa yazışmaları birlikte incelemek daha doğru bir sonuca ulaşılmasını sağlar.
Mesajla veya Telefonla Hakaret Suçu İşlenebilir mi?
Evet. TCK 125, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle işlenen hakareti de düzenler. Bu nedenle SMS, mesajlaşma uygulaması üzerinden gönderilen yazı veya ses kaydı ya da telefon görüşmesindeki sözler hakaret iddiasına konu olabilir.
Mesajla hakaret edildiği düşünülüyorsa yazışmanın yalnızca ilgili cümlesi değil, konuşmanın öncesi ve sonrası da saklanmalıdır. Çünkü bağlam, sözün ne anlama geldiğinin değerlendirilmesinde etkili olabilir. Ekran görüntülerinde tarih, saat ve gönderen bilgileri görünüyorsa bu bilgiler de korunmalıdır.
Telefon görüşmesinde söylenen sözlerin ispatı ise olayın koşullarına göre daha farklı deliller gerektirebilir. Görüşmeye tanık olan kişiler veya olaydan hemen sonra yapılan yazışmalar önem taşıyabilir. Bir kaydın hukuka uygunluğu ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur; kişi delil elde etmeye çalışırken yeni bir hukuki sorun yaratmamak için somut durumuna uygun destek almalıdır.
Sosyal Medyada Hakaret Suçunun Cezası Nedir?
Sosyal medya üzerinden hakaret edilmesi, tek başına kanunda ayrı bir ceza türü olarak düzenlenmemiştir. Paylaşımın içeriği ve kime yöneltildiği TCK 125 kapsamında değerlendirilir. Kanunda hakaret suçunun temel şekli için üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür. Paylaşımın aleni olması hâlinde ise cezanın artırılması gündeme gelebilir.
Herkese açık bir gönderi ile yalnızca belirli kişilerin görebildiği özel mesaj aynı şekilde değerlendirilmez. Aleniyet bakımından paylaşımın erişilebilirliği ve olayın koşulları incelenmelidir. Benzer şekilde bir yorumda adın yazılmaması da tek başına hakaret iddiasını ortadan kaldırmaz; sözün kime yöneldiğinin belirlenip belirlenemediği önemlidir.
Sosyal medyada hakarete uğradığını düşünen kişi, paylaşım silinmeden önce bağlantıyı, kullanıcı adını, tarihini ve içeriğini korumalıdır. Sahte bir hesabın kime ait olduğu konusunda ise yalnızca profil fotoğrafına veya kullanıcı adına dayanarak kesin bir sonuca varılmamalıdır.
Gıyapta Hakaret Suçu Nedir?
Gıyapta hakaret, sözlerin hedefindeki kişinin bulunmadığı ortamda işlenen hakaret bakımından kullanılan ifadedir. TCK 125’e göre mağdurun gıyabında işlenen hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir. Başka bir deyişle, sözlerin mağdur dışındaki en az üç kişiyle paylaşılması koşulu önem taşır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, mağdura doğrudan gönderilen bir mesaj ile mağdurun bulunmadığı bir ortamda başkalarına söylenen sözlerin farklı değerlendirilmesidir. Kişiye doğrudan hitap eden yazılı veya sesli ileti, kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Bu yüzden her mesajlaşmada “üç kişi şartı” aranmaz.
Sözlerin nerede, kimin yanında ve kime yöneltilerek söylendiği açıkça belirlenmelidir. Sonradan mağdurun sözü öğrenmiş olması, olayın bütün hukuki koşullarının gerçekleştiği anlamına tek başına gelmez.
Kamu Görevlisine Hakaret Suçunun Cezası Nedir?
Hakaret suçunun kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmesi, TCK 125’te daha ağır değerlendirmeye konu olan hâller arasındadır. Bu durumda cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Ayrıca kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret, genel hakaret suçundan farklı olarak mağdurun şikâyetine bağlı değildir.
Buradaki belirleyici ifade “görevinden dolayı”dır. Hakarete uğradığı ileri sürülen kişinin kamu görevlisi olması, her olayda bu hükmün uygulanacağı anlamına gelmez. Söylenen sözün görevle bağlantısı ve olayın geçtiği bağlam incelenmelidir.
Kamu görevlilerinin işlemleri veya kararları da eleştirilebilir. Bir işlemi eleştirmek ile kişiyi hedef alarak onurunu rencide edebilecek sözler söylemek aynı değildir. Anayasa Mahkemesi, bu alanda ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması arasında somut olaya dayalı bir dengeleme yapılmasının önemine değinmiştir.
Hakaret Suçu Şikâyete Bağlı mıdır?
Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyette bulunmak isteyen kişi polis veya jandarmaya ya da Cumhuriyet Başsavcılığına başvurabilir. Başvuruda olayın tarihini, sözlerin içeriğini, şüpheliye ilişkin bilinen bilgileri ve mevcut delilleri belirtmelidir.
Hakaret suçuyla ilgili önödeme düzenlemesi de dikkate alınmalıdır. Adalet Bakanlığının güncel açıklamasına göre kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hâli hariç olmak üzere TCK 125 kapsamındaki hakaret suçu önödeme kapsamındadır. Önödeme, koşulları gerçekleştiğinde kamu davasının açılmaması veya açılmış davanın düşmesi sonucunu doğurabilir. Bu düzenleme, hakaret içeren her davranışın kendiliğinden cezasız kaldığı anlamına gelmez.
Kaynar Hukuk tarafından yapılacak dosya incelemesinde, başvurunun şikâyete bağlı olup olmadığı ve mevcut delillerin nasıl sunulacağı somut olay üzerinden değerlendirilebilir.
Hakaret Suçunda Şikâyet Süresi Ne Kadardır?
Şikâyete bağlı hakaret suçunda genel kural, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulmasıdır. Ayrıca güncel düzenlemeye göre şikâyet süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren her durumda iki yılı geçemez. Bu iki süre birlikte dikkate alınmalıdır.
Örneğin kişi hakaret içeren paylaşımı sonradan fark etmiş olabilir. Böyle bir durumda paylaşımın yapıldığı tarih, kişinin fiili ve faili ne zaman öğrendiği ve ilgili düzenlemenin dosyaya uygulanma biçimi ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle eski tarihli paylaşımlarda yalnızca öğrenme tarihine bakarak karar vermek doğru olmayabilir.
Şikâyet etmeyi düşünen kişinin beklemeden ekran görüntülerini ve diğer kayıtları saklaması yararlıdır. İçerik silinebilir, hesap kapatılabilir veya tanıkların olayı hatırlaması güçleşebilir. Süre hesabı konusunda tereddüt varsa belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması hak kaybını önlemeye yardımcı olur.
Hakaret Suçu Nasıl İspatlanır?
Hakaretin ispatında kullanılabilecek deliller, olayın gerçekleşme biçimine göre değişir. Mesajlar, sosyal medya paylaşımları, e-postalar, tanık anlatımları ve olayla ilgili diğer kayıtlar değerlendirilebilir. Önemli olan, hakaret olduğu ileri sürülen sözün ne olduğu, kime yöneltildiği ve kim tarafından söylendiği veya paylaşıldığı sorularına yanıt verebilmektir.
Dijital bir içerikte yalnızca ekran görüntüsüne dayanmak her zaman bütün soruları çözmeyebilir. Hesabın aidiyeti, paylaşımın tarihi ve içeriğin bağlamı tartışmalı olabilir. Bu nedenle bağlantı adresi, kullanıcı bilgileri ve mümkünse yazışmanın tamamı korunmalıdır. Tanık bulunan olaylarda ise tanığın doğrudan ne duyduğu veya gördüğü önem taşır.
Adalet Bakanlığı, şikâyet dilekçesinde eldeki belgelerin eklenmesini, diğer delillerin ve tanıkların da belirtilmesini önerir. Kaynar Hukuk, hem şikâyet hem savunma bakımından delillerin olayın tamamıyla birlikte değerlendirilmesine hukuki destek sağlayabilir.
Karşılıklı Hakaret Durumunda Ne Olur?
Bir tartışmada tarafların birbirine hakaret ettiği ileri sürülüyorsa, olay yalnızca ilk veya son söze bakılarak değerlendirilmez. TCK 129, haksız bir fiile tepki olarak işlenen hakaret ile karşılıklı hakaret için özel hükümler içerir. Olayın koşullarına göre cezada indirim yapılması veya ceza verilmemesi gündeme gelebilir; ancak bu sonuç kendiliğinden doğmaz.
“Önce o söyledi, ben de karşılık verdim” açıklaması bu nedenle tek başına yeterli değildir. Sözlerin sırası, içeriği ve olaylar arasındaki bağlantı ortaya konulmalıdır. Yazışmanın yalnızca kişinin lehine olan bölümünü sunmak, tartışmanın nasıl başladığının anlaşılmasını zorlaştırabilir.
Hakaret suçunda doğru değerlendirme, tek bir kelimeyi veya mesajı ayırıp incelemekten çok olayın bütününe bakmayı gerektirir. Şikâyetçi veya hakkında şikâyet bulunan kişi, elindeki kayıtları eksiksiz koruyarak süreci yürütmelidir. Kaynar Hukuk, TCK 125 kapsamındaki bir dosyada sözlerin hukuki niteliği, şikâyet süresi ve deliller konusunda somut olaya göre destek sunabilir.